როგორ დავზოგოთ ლეგალურად ელექტრომობილის განბაჟებაზე საქართველოში

ბენზინის ავტომობილის განბაჟება საქართველოში ორ გადასახდელზე დგას: აქციზი და დღგ. აქციზი ითვლება ძრავის მოცულობის კუბურ სანტიმეტრზე — 1,5 ლარი სმ³-ზე ექვს წლამდე ჩათვლით მანქანებზე და 4,5 ლარი უფროსებზე — და ჩვეულებრივ ეს არის გათვლის ყველაზე მსხვილი ცვლადი. ელექტრომობილს მუშა მოცულობა ფიზიკურად არ აქვს, ამიტომ მარცხენა საჭით მისი აქციზი ნულის ტოლია; მარჯვენასაჭიანი ელექტრომობილისთვის კანონმა ფიქსირებული 3 000 ლარის აქციზი დაადგინა. სწორედ აქედან მოდის ძირითადი და სრულიად ლეგალური დანაზოგი.

რა რჩება ანგარიშში მას შემდეგ, რაც აქციზი წავიდა

ნულოვანი აქციზი არ ნიშნავს ნულოვან განბაჟებას. დღგ 18 პროცენტიანი განაკვეთით ერიცხება ავტომობილის საბაჟო ღირებულებას, და რადგან აქციზი არ არის, დღგ-ის ბაზა თავად ღირებულებას ემთხვევა. პლუს ფიქსირებული ნაწილი: საბაჟო მოსაკრებელი, ექსპერტიზა, დეკლარაცია და ტექპასპორტი, ჯამში დაახლოებით 272 ლარი. ეს ნაწილი ერთნაირია ელექტრომობილისთვისაც და დიზელის პიკაპისთვისაც.

ეს ერთ მოქმედებაში ითვლება. მარცხენასაჭიანი ელექტრომობილი 25 000 დოლარის, ანუ დაახლოებით 67 500 ლარის საბაჟო ღირებულებით იძლევა დღგ-ს 12 150 ლარს პლუს 272 ლარი მოსაკრებლები — 12 422 ლარი. იმავე ღირებულების 2021 წლის ბენზინის ავტომობილი 3.0 ლიტრიანი ძრავით გადაიხდის აქციზს 3 000 × 1,5 = 4 500 ლარს, დღგ-ს 12 960 ლარს და იმავე 272 ლარს, სულ 17 732 ლარს. სხვაობა დაახლოებით 5 300 ლარია, ორიოდე ათასი დოლარი. თუ ბენზინის ანალოგი ექვს წელზე უფროსია, მისი აქციზი 13 500 ლარამდე იზრდება და სხვაობა ელექტრომობილთან სამმაგი ხდება.

ჰიბრიდები — ცალკე და უფრო რთული ამბავი

ჰიბრიდი არ უდრის ელექტრომობილს. მასში არის შიგაწვის ძრავა რეალური მუშა მოცულობით, ამიტომ აქციზი მას ერიცხება. შეღავათი არსებობს, მაგრამ ვიწროა: მარცხენასაჭიანი ჰიბრიდები ექვს წლამდე ჩათვლით იღებენ მინუს 60 პროცენტს საბაზისო განაკვეთიდან — კოეფიციენტი 0,4, ანუ 0,6 ლარი სმ³-ზე 1,5-ის ნაცვლად. როგორც კი მანქანას შვიდი წელი უსრულდება, შეღავათი მთლიანად ქრება და ჰიბრიდი იხდის იმავე 4,5 ლარს სმ³-ზე, რასაც ჩვეულებრივი ბენზინის ავტომობილი. ექვს წელზე უფროსი ჰიბრიდებისთვის კანონში არანაირი შუალედური რეჟიმი არ არის.

• მარცხენასაჭიანი ელექტრომობილი — აქციზი ნული, ძრავის მოცულობა არ გამოიყენება; რჩება დღგ 18 პროცენტი და დაახლოებით 272 ლარი მოსაკრებლები
• მარცხენასაჭიანი ჰიბრიდი ექვს წლამდე ჩათვლით — 0,6 ₾ სმ³-ზე 1,5 ₾-ის ნაცვლად, ეს არის მინუს 60 პროცენტი
• ექვს წელზე უფროსი ჰიბრიდი — შეღავათი საერთოდ არ არის, განაკვეთი 4,5 ₾ სმ³-ზე, როგორც ბენზინის მანქანაზე
• მარჯვენა საჭე ასამმაგებს განაკვეთს ნებისმიერ ასაკობრივ ჯგუფში, და ეს ჰიბრიდებზეც ვრცელდება; მარჯვენასაჭიანი ელექტრომობილი ფიქსირებულ 3 000 ₾-ს იხდის
• გაფორმების ფიქსირებული მოსაკრებლები ერთნაირია ამძრავის ნებისმიერი ტიპისთვის

სად აღმოჩნდება დანაზოგი დაპირებულზე ნაკლები

იმპორტის მომსახურების გამყიდველებს უყვართ შედარების ჩვენება ერთი პოზიციით (აქციზი ნულის წინააღმდეგ) და დანარჩენზე დუმილი. ამასობაში ელექტრომობილის საბაჟო ღირებულება ხშირად უფრო მაღალია, ვიდრე იმავე კლასისა და წლის ბენზინის ავტომობილის, დღგ კი სწორედ მისგან ითვლება. ჯამში დანაზოგი ჩვეულებრივ რეალურია, მაგრამ ახალ მანქანებზე ის იზომება არა ჯერადობით, არამედ ათას-ორი ათასი დოლარით: ჯერადი სხვაობა მხოლოდ ექვს წელზე უფროს, დიდძრავიან ბენზინის ავტომობილთან შედარებისას ჩნდება.

მეორე მომენტი — ბატარეის მდგომარეობა. მაღალი ძაბვის ბატარეა ელექტრომობილის ღირებულების ნახევარია და ის დეგრადირდება კუზოვის გარბენისგან დამოუკიდებლად. 2019 წლის მანქანა 92 პროცენტამდე შენარჩუნებული ტევადობით და იგივე 74 პროცენტით სხვადასხვა ღირს, Copart-ის ან IAAI-ის ლოტის ბარათზე კი ეს ციფარი არ არის. განბაჟებაზე დაზოგილი აქციზი ადვილად იქცევა ნულად, თუ ერთ წელიწადში დაგჭირდათ ბატარეის მოდულის შეცვლა ან კაპიტალური შეკეთება.

რა შევამოწმოთ ელექტრომობილზე ბიდამდე

• ბატარეის State of Health — ფაქტობრივი ნარჩენი ტევადობა პროცენტებში, იკითხება დიაგნოსტიკით
• BMS-ის შეცდომების ისტორია და ბატარეის დაცვის ამოქმედების კვალი ბლოკების მეხსიერებაში
• დაზიანების ტიპი ლოტის კოდის მიხედვით: ძირში დარტყმა ელექტრომობილზე უფრო საშიშია, ვიდრე ბენზინის მანქანაზე — იქ ბატარეის ქვესადგამია
• დამტენი აღჭურვილობის არსებობა და კომპლექტაცია — ცალკე შეძენა უფრო ძვირია, ვიდრე ჩანს
• შტეკერის თავსებადობა თბილისისა და თბილისი — ბათუმის ტრასის დამტენ ინფრასტრუქტურასთან

როგორ ვითვალოთ სარგებელი პატიოსნად

სწორი შედარება ასე გამოიყურება: ვიღებთ ორ კონკრეტულ ლოტს — ელექტრომობილს და იმავე კლასისა და წლის ბენზინის ან ჰიბრიდულ ანალოგს — და თითოეულისთვის ვითვლით სრულ ჯაჭვს: ლოტის ფასი, აუქციონის მოსაკრებლები, კონტეინერით გადაზიდვა ფოთამდე, აქციზი თავისი განაკვეთით, დღგ 18 პროცენტი ღირებულებასა და აქციზზე ერთად, დაახლოებით 272 ლარი გაფორმებაზე, პორტი და ტერმინალი. სხვაობა ორ საბოლოო ციფრს შორის არის ნამდვილი დანაზოგი და არა სხვაობა ერთ პოზიციაზე — აქციზზე. ორივე ვარიანტის გატარება ჩვენს განბაჟების კალკულატორში ორიოდე წუთს იკავებს.

ამ რიცხვს ვამატებთ ექსპლუატაციას: ელექტროენერგია ბენზინის წინააღმდეგ წელიწადში 15–20 ათასი კმ გარბენზე ქართულ პირობებში, დაზღვევის ღირებულება და ნარჩენი ღირებულების პროგნოზი ბატარეის მდგომარეობის გათვალისწინებით. მხოლოდ ამ გაშლილ სურათზე ჩანს, მართლა უფრო მომგებიანია თუ არა ელექტრომობილი კონკრეტულ შემთხვევაში, თუ სარგებელი მხოლოდ იმპორტიორის პრეზენტაციაში არსებობს.

ზემოთ მოყვანილი განაკვეთები მოქმედებს 2026 წლის 2 აპრილიდან: ნულოვანი აქციზი მარცხენასაჭიან ელექტრომობილებზე (მარჯვენასაჭიანზე 3 000 ლარი), 0,6 ლარი სმ³-ზე მარცხენასაჭიან ჰიბრიდებზე ექვს წლამდე ჩათვლით, 4,5 ლარი ყველა დანარჩენ ექვს წელზე უფროს მანქანაზე. საბოლოო თანხა ამასთან მაინც ითვლება საბაჟო ღირებულებიდან, რომელსაც საბაჟო საკუთარი ბაზით განსაზღვრავს და არა თქვენი ინვოისის ციფრით, ამიტომ წინასწარ გათვლასთან რამდენიმე ასეული ლარის სხვაობა ზუსტად ცნობილი განაკვეთების პირობებშიც შესაძლებელია.